Dopuszczalna waga jeźdźca - według badań dr Sue Dyson
Zaktualizowano: 1 paź
Ile może ważyć jeździec, aby jego ciężar nie powodował u konia bólu, zaburzeń ruchu i kulawizny? To pytanie ma ogromne znaczenie dla dobrostanu koni użytkowanych pod siodłem. Szczególnie że pod uwagę należy brać nie tylko masę samego jeźdźca, ale również stroju oraz całego rzędu jeździeckiego.
Ciężar umieszczony na grzbiecie konia zmienia sposób pracy jego układu mięśniowo-szkieletowego, wpływa na jego równowagę oraz biomechanikę ruchu. A im większe obciążenie, tym większe wymagania stawiane układowi ruchu konia i tym większe ryzyko pojawienia się zaburzeń ruchu, kulawizny oraz zachowań wskazujących na ból. Jaki limit jest dla konia najmniej ryzykowny?
Wpływ stosunku masy jeźdźca do masy konia na chód i zachowanie koni
Jednym z najważniejszych badań poświęconych temu zagadnieniu jest „Wpływ stosunku masy jeźdźca do masy konia na chód i zachowanie koni” („The influence of rider body weight ratio on equine gait and behaviour”), przeprowadzone w 2020 roku przez zespół badaczy z udziałem dr Sue Dyson. Badanie analizowało wpływ różnych proporcji masy jeźdźca do masy konia na chód, występowanie kulawizn, zachowanie i sygnały bólowe u koni oraz parametry fizjologiczne. Uwzględniono również dopasowanie siodła do budowy konia.
W badaniu oceniano konie startujące w zawodach niższego stopnia, dosiadane przez czterech jeźdźców o podobnych, zaawansowanych umiejętnościach, ale różniących się masą ciała. Była to sytuacja zbliżona do tej spotykanej w wielu stajniach i ośrodkach jeździeckich, gdzie ten sam koń jest jeżdżony w tym samym siodle przez osoby różniące się wagą i budową.
Co wykazało badanie?
Badanie wykazało szkodliwy wpływ nieodpowiedniej masy jeźdźca na chód i zachowanie konia. Wyniki wskazują również, że negatywny wpływ niedopasowanego siodła – zarówno do konia, jak i do jeźdźca – może być spotęgowany u osób cięższych i/lub wyższych.
Zbyt duża masa jeźdźca stanowi zagrożenie dla dobrostanu konia
Waga jeźdźców była mierzona w momencie, gdy jeźdźcy mieli na sobie strój jeździecki. Waga siodła wraz z padami i czaprakiem wynosiła 7,5–11,0 kg (średnio 9,7 kg), a mata pomiarowa 2 kg. Łączna waga tego sprzętu to 9,5–13 kg (średnio 11,7 kg).
Przekroczenie 15% masy konia przez łączny ciężar jeźdźca i sprzętu wiąże się z wyraźnym wzrostem ryzyka zaburzeń biomechanicznych, sygnałów bólowych i pogorszenia jakości chodu.
Gdy masa jeźdźca przekraczała około 15% wagi konia, u większości koni pojawiały się wyraźne zaburzenia ruchu oraz kulawizny, które często prowadziły do przerwania prób ze względów etycznych. Największe obciążenia, odpowiadające 23,6–27,5% masy konia, we wszystkich przypadkach skutkowały rozwinięciem kulawizny i zakończeniem testu.
Autorzy badania podkreślają jednocześnie, że nie istnieje jedna uniwersalna wartość odpowiednia dla wszystkich koni. Każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie.
Co działo SIĘ z końmi się przy różnym obciążeniu?
W badaniu sprawdzano reakcje sześciu koni na czterech jeźdźców o podobnych, wysokich umiejętnościach jeździeckich, ale różnej masie ciała: 60,8 kg, 77,8 kg, 91,0 kg i 142,1 kg.
Przy masie koni wynoszącej około 500–600 kg odpowiadało to następującym zakresom:
jeździec lekki: 10–12% masy konia,
jeździec umiarkowany: 12,8–15%,
jeździec ciężki: 15,3–17,9%,
jeździec bardzo ciężki: 23,6–27,5%.
Najmniejsze obciążenie, wynoszące 10–11,7% masy konia, wiązało się z najmniejszą liczbą problemów ruchowych. Przy obciążeniu 12,8–15% obserwowano pojedyncze kulawizny i sygnały bólowe. Zakres 15,3–17,9% wiązał się już ze znacznym odsetkiem przerwanych testów z powodu kulawizn i zachowań bólowych. Przy obciążeniu 23,6–27,5% pojawiały się najsilniejsze i najszybciej rozwijające się zaburzenia ruchu oraz oznaki bólu – wszystkie próby w tej grupie zostały przerwane.
Jeździec lekki i umiarkowany – 10–15%
U koni dosiadanych przez jeźdźca lekkiego i jeźdźca o umiarkowanej wadze obserwowano kulawiznę niskiego stopnia, ale wszystkie konie poruszały się tak samo dobrze lub lepiej, gdy były dosiadane przez tych jeźdźców na początku i pod koniec badania.
Jeździec ciężki – 15,3–17,9%
Pięć prób z udziałem jeźdźca ciężkiego zostało przerwanych z powodu kulawizny. Jedną zatrzymano, ponieważ koń wykazywał 10 z 24 behawioralnych wskaźników bólu w galopie opisanych w Ridden Horse Pain Ethogram.
Ciężsi jeźdźcy konsekwentnie wywoływali u koni bardziej nasilone kulawizny niż jeźdźcy lekcy i umiarkowani, a asymetria ruchu konia była większa.
Jeździec bardzo ciężki – 23,6–27,5%
Wszystkie próby jeźdźca bardzo ciężkiego zostały przerwane z powodu kulawizny lub przekroczenia progu bólowego według Ridden Horse Pain Ethogram.
U wszystkich koni pojawiła się kulawizna, a wartości asymetrii ruchu były najwyższe spośród wszystkich badanych kategorii wagowych.
Ważna jest nie tylko masa jeźdźca
Badanie zwraca uwagę także na dopasowanie siodła oraz pozycję jeźdźca. Siodła nie były idealnie dopasowane do żadnego z koni, jednak u cięższych jeźdźców problem się nasilał. Jeźdźcy ciężcy i bardzo ciężcy siedzieli zbyt daleko z tyłu, często na krawędzi siedziska. Prowadziło to do zaburzeń równowagi i zwiększenia asymetrii ruchu konia, a siodła przesuwały się lub unosiły z tyłu.
LICZY SIĘ CAŁKOWITE OBCIĄŻENIE
Sam rząd jeździecki, zależnie od konkurencji i rodzaju używanego sprzętu, może ważyć od kilku do kilkudziesięciu kilogramów. Do tego dochodzi strój jeźdźca, którego średnia masa wynosi około 3 kg. Oznacza to, że przy ocenie obciążenia konia pomijanie masy sprzętu może istotnie zaniżać rzeczywisty ciężar, który koń niesie. Różnica może być znacząca.
Do całkowitego obciążenia trzeba doliczyć strój jeździecki, siodło, ogłowie, kiełzno, popręg, strzemiona, czaprak oraz pozostałe elementy wyposażenia.
Ile waży sprzęt jeździecki?
Masa poszczególnych elementów może znacznie się różnić w zależności od ich rodzaju, konstrukcji i przeznaczenia. Masa samego siodła może znacznie różnić się w zależności od jego typu, materiału i konstrukcji: siodła skokowe ważą orientacyjnie ok. 4,5–8 kg, ujeżdżeniowe ok. 5–9 kg, wszechstronne ok. 4–7,5 kg, natomiast westernowe najczęściej ok. 9–25 kg, przy czym cięższe modele robocze i ropingowe znajdują się w górnej części tego zakresu.
Orientacyjne zakresy masy rzędu jeździeckiego:
Element wyposażenia | Orientacyjna masa |
Siodło | ok. 5–25 kg |
Ogłowie bez wodzy i wędzidła | ok. 0,4–1,5 kg |
Wędzidło / kiełzno | ok. 0,2–1,5 kg |
Wodze | ok. 0,2–1,6 kg |
Popręg | ok. 0,3–1,5 kg |
Strzemiona – para | ok. 0,3–2 kg |
Czaprak / pad | ok. 0,4–3,6 kg |
Palcat / bat | ok. 0,05–0,35 kg |
Ostrogi z paskami – para | ok. 0,1–0,9 kg |
Ile waży stój jździecki?
Do tego należy doliczyć strój samego jeźdźca. Łącznie strój jeździecki waży orientacyjnie około 2–4 kg, przy czym jego zimowa wersja może ważyć więcej.
Średnia waga stroju jeździeckiego przyjęta w opracowaniu to 3 kg.
Orientacyjne zakresy wagi stroju jeździeckiego:
Element stroju jeździeckiego | Orientacyjna waga |
Kask | ok. 400–600 g |
Oficerki | ok. 1,2–1,8 kg |
Sztyblety | ok. 600–800 g |
Czapsy / sztylpy | ok. 300–500 g |
Kamizelka ochronna | ok. 800–1500 g |
Odzież: bryczesy, bluza, rękawiczki | ok. 500–800 g |
Łączna waga stroju jeździeckiego | ok. 2–4 kg |
Średnia przyjęta w opracowaniu | ok. 3 kg |
Ile waży sprzęt skokowy?
W przypadku wyposażenia skokowego jego łączna masa została oszacowana na około 7,2–16,5 kg, ze średnią około 12 kg.
Waga sprzętu skokowego to średnio około 12 kg.
Orientacyjne zakresy wagi sprzętu skokowego:
Element rzędu skokowego | Orientacyjna masa |
Siodło skokowe | ok. 5–8 kg |
Ogłowie bez wodzy i wędzidła | ok. 0,5–1,2 kg |
Wędzidło / kiełzno skokowe | ok. 0,2–1,2 kg |
Wodze | ok. 0,2–1,4 kg |
Popręg skokowy | ok. 0,5–1,6 kg |
Strzemiona – para | ok. 0,3–1,25 kg |
Czaprak skokowy | ok. 0,4–1,2 kg |
Palcat skokowy | ok. 0,05–0,16 kg |
Ostrogi z paskami – para | ok. 0,1–0,5 kg |
Jak obliczyć maksymalne obciążenie?
W opracowaniu Follow The White Horse, przygpotowanym na podstawie wyników badania dr Sue Dyson, przyjęto 15% jako maksymalny próg łącznej masy jeźdźca w stroju i całego sprzętu w stosunku do masy konia. Opracowanie odnosi się do sprzętu skokowego, który został przyjęty jako punkt odniesienia do dalszych wyliczeń.
Na podstawie analizy wag dostępnych na rynku siodeł oraz dodatkowego sprzętu jeździeckiego realna łączna średnia masa stroju jeździeckiego i sprzętu skokowego została oszacowana na około 15 kg.
Ma to duże znaczenie przy obliczaniu obciążenia konia. Jeździec ważący 60 kg nie oznacza obciążenia wynoszącego 60 kg. Jeżeli jego strój i rząd ważą łącznie około 15 kg, koń w rzeczywistości niesie około 75 kg. To właśnie całą tę masę należy odnosić do masy konia.
Orientacyjny wzór dopuszczalnej WAGI JEŹDZCA Pprzy obciążeniu sprzętowym 15 kg:
MAKSYMALNA WAGA JEŹDŹCA = (waga konia × 0,15) – (waga stroju jeździeckiego + waga sprzętu jeździeckiego)
Strój jeździecki waży około 2–4 kg, natomiast masa całego sprzętu może się bardzo różnić w zależności od konkurencji. W poniższym opracowaniu przyjęto, że średnia łączna masa stroju jeździeckiego i rzędu skokowego wynosi około 15 kg: 12 kg rzędu skokowego + 3 kg stroju = ok. 15 kg łącznego dodatkowego obciążenia.
Przy takim założeniu orientacyjna maksymalna masa samego jeźdźca w konkurencji skoków wynosi:
Waga konia | Maksymalna waga jeźdźca przy obciążeniu sprzętowym 15 kg |
350 kg | 37,5 kg |
400 kg | 45 kg |
450 kg | 52,5 kg |
500 kg | 60 kg |
550 kg | 67,5 kg |
600 kg | 75 kg |
Uwaga! Każdy przypadek powinien być rozpatrywany indywidualnie, z uwzględnieniem rzeczywistej masy jeźdźca, stroju, sprzętu i dodatkowego wyposażenia.
proporcja masy jeźdźca i sprzętu do masy konia to nie wszystko
Dla dobrostanu użytkowanego w jeździectwie konia znaczenie mają również:
wiek konia,
jego kondycja, rozwój mięśni i długość odcinka piersiowo-lędźwiowego,
obecność lub brak kulawizny,
rodzaj, tempo i czas trwania pracy,
umiejętności, kondycja, równowaga i koordynacja jeźdźca,
zdolność utrzymania zrównoważonego dosiadu,
dopasowanie siodła do konia i jeźdźca,
teren i rodzaj podłoża, na którym koń jest użytkowany (Clayton i in. 2015)
Dlatego wartość procentowa całkowitego obciążenia konia nie powinna być rozpatrywana w oderwaniu od powyższych czynników, które należy uwzględniać, mając na uwadze minimalizowaniu ryzyka dla jego zdrowia i dobrostanu związanego z dźwiganiem ciężaru jeźdźca i wyposażenia na grzbiecie. Warto pamiętać, że obciążenie, które nie powoduje większych problemów u jednego konia, może być poważnie zagrażające dla innego.
NajważniejszE wniosKI DOBROSTANOWE
Masa jeźdźca i sprzętu ma realny wpływ na dobrostan konia oraz jego ruch, zachowanie i występowanie oznak bólu u konia. Nie jest więc kwestią estetyki, wyglądu jeźdźca ani jego BMI, ale jednym z elementów, które należy brać pod uwagę przy ocenie dobrostanu konia.
Jeżeli ciężar jeźdźca i sprzętu powoduje u konia kulawiznę, zaburzenia ruchu lub zachowania świadczące o bólu, jest to obciążenie, które realnie szkodzi koniowi, naraża go na cierpienie i utratę zdrowia oraz narusza jego dobrostan.
Warto pamiętać, że koń nie wyewoluował do przenoszenia żadnego ciężaru na grzbiecie – dźwiganie jeźdźca i sprzętu jest dla jego organizmu dodatkowym, narzuconym obciążeniem. Jego ciało i kręgosłup przystosowane są do podtrzymywania własnej masy, organów wewnętrznych i sprawnego poruszania się.
Każdy ciężar umieszczony na grzbiecie konia zmienia sposób pracy jego mięśni, kręgosłupa i kończyn, wpływa na jego równowagę oraz biomechanikę ruchu.
Im większe obciążenie, tym większe wymagania stawiane układowi ruchu konia i tym większe ryzyko pojawienia się zaburzeń ruchu, kulawizny oraz zachowań wskazujących na ból.
Dlatego masa jeźdźca i sprzętu powinna być oceniana przede wszystkim pod kątem ryzyka bólu, przeciążenia oraz pogorszenia zdrowia i dobrostanu konia.
Źródła naukowe:
Dyson S., Ellis A.D., Mackechnie-Guire R. i in., „The influence of rider body weight ratio on equine gait and behaviour”, Equine Veterinary Education (2020): https://beva.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/eve.13085
Ridden Horse Pain Ethogram (RHPE): https://static1.squarespace.com/static/630264eadd08da74c4f27a5a/t/6407456c640c094aa88d00a0/1678198132343/TWTP_24+Behaviours_mobile+version_v2+3.06.23.pdf
